BRAINPORT

met Eindhoven als hart, is een innovatieve toptechnologieregio van wereldformaat. Hier bedenken we oplossingen voor de maatschappelijke uitdagingen van morgen.

Over Brainport

Mogelijkheden ontdekken in een nieuwe en uitdagende omgeving



Eigenlijk is de weg naar het nieuwe leren vooral een kwestie van – jawel - leren. Leren over voortschrijdende mogelijkheden, leren over afwijkende inzichten, leren over de belevingswereld van kinderen en vooral ook leren van én met elkaar. Al deze en meer aspecten komen dan ook aan bod tijdens de tweede editie van het Kennisfestival ‘Leren in Brainport’, op 11 oktober in het Evoluon in Eindhoven. Een (nog altijd) futuristische locatie om de toekomst van innovatief leren te presenteren, bespreken, bekritiseren en – uiteindelijk - vorm te geven. Waar anders eigenlijk dan in de vooruitziende Brainport regio?

Aan het woord: Leenderd van der Deijl, rector Strabrecht College, Henk Krijnen, docent Strabrecht College en Anja Jansen, directeur BS het Talent.

Mogelijkheden ontdekken in een nieuwe en uitdagende omgeving

Eigenlijk is het nieuwe leren helemaal niet zo nieuw. Al sinds begin vorige eeuw kent het onderwijs grotere en kleinere initiatieven om de manier van lesgeven te veranderen. Soms geslaagd, soms mislukt en meestal gecomprimeerd tot een gulden middenweg. De rode draad bleef echter altijd hetzelfde; meer aandacht voor het individuele kind en diens persoonlijke (talent)ontwikkeling. Anno 2016 staat het onderwijs aan de vooravond van een nieuwe innovatiegolf en - ondanks ervaringen uit het verleden - zijn de verwachtingen hooggespannen. Grote verschil is de huidige tijdsgeest, onder invloed van de digitale revolutie en het triple helix concept dat begin jaren negentig (ook in de Brainport regio) zijn intrede deed.

Drie o’s

Of, zoals Leenderd van der Deijl - rector van het Strabrecht College in Geldrop – het verwoordt: “De behoefte aan ander onderwijs bestaat al lang, maar ICT en intensieve samenwerking tussen de drie o’s (onderwijs, overheid en ondernemers, het triple helix concept, red.) maakt meer variatie op leergebied nu ook echt mogelijk.” Naar zijn idee was het nieuwe leren ruim tien jaar geleden ‘een besmette term’ vanwege de focus op persoonlijke vrijheid. “Dat was toen nog te vroeg en te ver doorgeslagen. Toch zie ik denkwijzen uit die tijd terug in de huidige visie op het nieuwe leren. De reden dat die persoonlijke vrijheid tegenwoordig wel werkt in het onderwijs, heeft te maken met digitale innovatie. We hebben slimme software in plaats van standaard boeken en het internet als bron van oneindige kennis. Daarmee zijn individuele routes voor leerlingen nu heel goed mogelijk. We kunnen echt onderwijs op maat bieden. Niet alleen maar klassikaal rijtjes stampen, maar vaardigheden en competenties ontwikkelen om kennis te verwerken en toe te passen.”

Brug slaan

Volgens Van der Deijl is die vernieuwing belangrijk om ‘onderwijs aantrekkelijker en relevanter te maken’. “We moeten en kunnen nu meer uit het onderwijs halen dan in mijn tijd. Er is meer aandacht voor de 21st century skills (bv kritisch denken, creatief denken, probleem oplossen, ICT-basisvaardigheden, informatievaardigheden, computational thinking en mediawijsheid, red.). De leidende vraag is hoe we leerlingen gemotiveerd houden. Wat ons betreft door een brug te slaan naar de echte, professionele omgeving, dus het bedrijfsleven. Dan wordt lesstof interessanter.” Die mening deelt Henk Krijnen, een van de docenten van het Strabrecht College: “Volgens mij leer je het meest van ervaringen die je opdoet als je tegen een probleem aanloopt. De kunst is dus om leerlingen tegen problemen aan te laten lopen die ze als uitdagend ervaren. Ze gaan dan – meestal - vanzelf op zoek naar oplossingen. Met hier en daar wat begeleiding en kaderstelling ontdekken ze zo hun eigen mogelijkheden. Daarom komen leerlingen het beste tot hun recht in een omgeving waar wat te ontdekken valt. In Brainport is dat niet zo moeilijk, met al die bedrijven in de directe omgeving die dagelijks bezig zijn met dingen die leerlingen meestal nog nooit ervaren hebben.”

Push en pull

Ook Van der Deijl ziet een meerwaarde in de lokale bedrijvige omgeving: “Juist hier zijn die bruggen goed te slaan, omdat bedrijven in de Brainport regio verder zijn met de 21st century skills dan bedrijven in de rest van het land. Naast de drie o’s binnen het triple helix concept spreken we over de drie o’s binnen het onderwijs: onderzoeken, ontwerpen en ondernemen. Op al die gebieden is onze omgeving buitengewoon interessant en vooruitstrevend. Bovendien staan bedrijven in Brainport heel erg open voor samenwerking met het onderwijs, ze zien het langetermijnbelang ervan in omdat leerlingen zo beter voorbereid zijn op hun vakgebied. Dus er is sprake van push en pull. Ik vind dat heel inspirerend en ik merk dat leerlingen ook enthousiast worden.” Krijnen biedt in zijn lessen Brainport en Techniek dan ook veel projectonderwijs aan. “Daarbij maak ik vaak gebruik van een zorgvuldig opgebouwd netwerk van ouders en bedrijven. Samen kunnen we bepaalde voorwaarden scheppen zodat leerlingen hun eigen mogelijkheden ontdekken.”

Pijlers

Een school waar ze het scheppen van zulke voorwaarden in brede zin hebben doorgevoerd, is BS het Talent in Asten. “We hebben letterlijk alles anders ingericht, tot het meubilair aan toe”, vertelt directeur Anja Jansen. Zo zijn er flexibele leerplekken voor de kinderen, geen lerarenbureau meer (‘de docent staat tussen de kinderen’) en verschillende thema- en ontdekhoeken (‘we zijn nu bezig met engineering; een hoek met onder andere lego en K’NEX’). Het resultaat van twee jaar ‘zoekwerk’ met een toegewijd team: “We hebben ons nieuwe onderwijsconcept uiteindelijk gebaseerd op drie pijlers. De eerste is Human Dynamics, een gedachtegoed met de focus op begrip voor wat kinderen nodig hebben om te groeien, ontwikkelen en leren. Onze medewerkers hebben een cursus gevolgd waarin ze ook hun eigen dynamiek leerden begrijpen. De tweede pijler is reflectie. We zijn continu in gesprek met de kinderen over hun voortgang, over hoe het gaat en wat ze nog willen en nodig hebben. De derde pijler is eigentijds leren; onderzoeken, ontdekken, ontwikkelen, ondernemen.”

Dialoog

Jansen vond en vindt inspiratie om het anders te doen in een citaat van Maria Montessori (oprichter van de gelijknamige onderwijsvorm): ‘Help mij om het zelf te doen’. “Om dat voor elkaar te krijgen, is een veilige omgeving nodig waarin kinderen vrij zijn om het zelf te mogen bedenken. Vandaar ook onze alternatieve inrichting.” Volgens haar lukt zo’n omslag alleen ‘door als team altijd een dialoog te voeren’. “Ik heb vrij veel jonge mensen in mijn team. Zij staan open voor nieuwe mogelijkheden, voor experimenten en zijn zelf al digitaal bezig. Dus zij kunnen flexibel met ons leerprogramma omgaan. We inspireren elkaar en helpen elkaar verder als we tegen drempels aanlopen.” Grootste motivatie is echter het positieve effect op de kinderen: “We zien bijvoorbeeld dat er minder gepest wordt, omdat leerlingen met hun verantwoordelijkheden bezig zijn. En dat verhoogt weer hun algemene betrokkenheid. Leren is leuk en dat laten we zien.”